Psalmy – modlitwa Chrystusa i Jego Oblubienicy zwrócona do Ojca

„W psalmach Jezus nie tylko dla nas się rodzi, ale podejmuje zbawczą mękę, spoczywa w grobie, zmartwychwstaje, wstępuje do nieba, siedzi po prawicy Ojca. To, czego nikt z ludzi nie ośmieliłby się powiedzieć, zwiastuje w psalmach prorok, a potem głosi w Ewangelii sam Pan” (św. Ambroży, Expianatio psalmorum).

„Musi się wypełnić wszystko, co napisane o Mnie w Psalmach” (Łk 24, 44).

Modlić się psalmami to „mieszkać w Domu Pana po wszystkie dni życia, by patrzeć na rozkosz Pańską”

Jeden ze współbraci zakonnych św. Franciszka z Asyżu poprosił o Psałterz, Franciszek powiedział: „Weź sobie popiół, rozetrzyj ręce w popiele i z nich czytaj”. Nie bierzemy do ręki Psałterza po to by psalmy poznawać i zakończyć na poznawaniu. Bierzemy Psałterz po to, aby je poznawać i aby stały się dla nas kluczem do tej miłości Chrystusa, która tak rozżarzyła św. Franciszka, że czytał wprost z Ognia i z popiołu-ubóstwa. Śpiewając psalmy podczas każdej Mszy świętej i odmawiając je codziennie w Liturgii Godzin, bierzemy w ręce Księgę, która nosi na sobie pieczęcie stygmatów miłości Chrystusa i Kościoła.

Prośmy Pana naszego, który jest zawsze z nami, aby On „Baranek jakby zabity”, o którym mówi Apokalipsa, że otwiera siedem pieczęci Księgi, otworzył ją przed nami, a z naszych oczu zdjął bielmo, przez które widać tylko literę. Jest coś więcej niż zapisana litera. Ale to „coś więcej” domaga się ogromnej pokory, czystości, ubóstwa i zanurzenia w miłości Chrystusa, który sam w swoich ranach ukrył klucz do Pisma Świętego.

Wielu z nas brało Biblię do ręki i szukało klucza: jak otworzyć tę Księgę, która wykarmiła całe pokolenia chrześcijan i dała natchnienie tylu ludziom, wspinającym się na szczyty chrześcijańskiego życia? Są różne sugestie na temat, co jest tym kluczem. Są w Biblii wątki fundamentalne i one stanowią oś przecinającą całość, od Księgi Rodzaju aż po Apokalipsę. Mówią one o głównej treści, o centralnej idei objawienia się Boga ludziom. Wątki te to przymierze, pascha, królestwo Boże, miłość i miłosierdzie. Ale jest pewien wątek, który na początku naszych refleksji nad psalmami oświetli nam drogę do wnętrza tego orędzia, które Bóg kieruje ku człowiekowi, a który jest zapisany w psalmie 27, wierszu 4.

O jedno proszę Pana, tego poszukuję: bym w domu Pańskim przebywał po wszystkie dni mego życia, abym zażywał łaskawości Pana, stale się radował Jego świątynią”. Oto jest wątek, który może być kluczem otwierającym nie tylko Psalmy, ale i całą Biblię: „abym zażywał łaskawości Pana”, a więc wejść w Jego świat – dotrzeć tak blisko do rzeczywistości spisanej w Księdze Biblii, by to co napisane, stało się naszym egzystencjonalnym doświadczeniem: wejść w doświadczenie rozkoszy Pana.

W Księdze Rodzaju, w pierwszej karcie objawienia się Boga ludziom, czytamy, że „wziął Bóg człowieka i osadził go w ogrodzie Edenu, aby go uprawiał i strzegł”. Z tego wynika, że Bóg stworzył człowieka poza rajem i wprowadził go do raju rozkoszy. To inicjacja w sferę, która jest zwyczajna Bogu: wtajemniczenie w misterium i życie ogrodu rozkoszy. „Na rozkaz Boga wyrosły z gleby drzewa miłe z wyglądu i smaczny owoc rodzące”. Rodzi się pytanie: na czym polegała istota rozkoszy rajskiej? Zapewne nie na radościach i przyjemnościach zmysłowych, ale na rozkoszy wynikającej z obecności Boga. Bóg był tym Ogrodnikiem, który raj przygotował człowiekowi i dał człowiekowi możność nawiązania ze sobą kontaktu. W owym ogrodzie, gdzie jest Bóg, człowiek jest wolny, strzeże i służy temu ogrodowi. Rozkosz raju – rozkosz duchowa – przejawia się tym, że człowiek pełen i posiadania Tego, kto jest dla niego obecny, w radości i wolności pełni swoje posłannictwo. Raj rozkoszy staje się pierwszą świątynią, w której człowiek spotyka Boga i doświadcza rozkoszy tego spotkania. Ale na horyzoncie pojawia się szatan i upadek kuszonego, który ulega szatanowi, pozbawiając człowieka rajskiej rozkoszy. W zamian za rozkosz duchową przebywania z Bogiem zakorzeniają się w człowieku pożądliwości. To bardzo bliskie pokrewieństwo: rozkosz i pożądliwość. Owa pożądliwość, którą później Jan Apostoł ujął w trzy kategorie: „oczu, ciała i pycha tego życia” zniewala człowieka do okrucieństwa, nierządu czy nieprawości. Symbolami takiego życia są Sodoma i Gomora.

Po wyprowadzaniu narodu wybranego z Egiptu, takim ogrodem rozkoszy stała się ziemia Kanaan na której osiedlił się Izrael w wolności i odpoczynku. I tak jak Adam w pierwszym raju rozkoszy, tak tutaj Dawid wchodzi na scenę z harfą i psalmami. Serce Dawida jest przepełnione rozkoszą z obecności Pana, wyśpiewuje więc Panu hymny pochwalne. Dawid też jest kuszony i napastowany (walka z Goliatem) więc śpiewa lamentacje i psalmy błagalne. Dawid był Izraelitą, był tym, który rozumiał, że Bóg prowadził walkę za niego, dlatego mógł pokonać m.in. Goliata. Wiedział, co znaczy doświadczyć mocy obecności Boga i mógł mówić jak Jakub: „Bo widziałem Boga twarzą w twarz, a jednak pozostałem przy życiu. Izrael zdąża w swej pielgrzymce ku Betlejem (Dom Chleba), z Domu Boga przechodzi do Domu Chleba by „zbierać kłosy na polu z żniwiarzami”, by „jeść z okruszyn, które spadają ze stołu”. Do Izraela dołącza w tej drodze świat pogański. W Betlejem pasterz Dawid „syn Jessego Betlejemity” został namaszczony na króla, w Betlejem również urodził się nowy Dawid, Dobry Pasterz, Król  Wszechświata, Jezus Chrystus. „Jezusie Synu Dawida – będą Go prosić – ulituj się nad nami”.

Dawid napełniony Duchem Świętym, mający serce przeniknięte i przepalone obecnością Boga, wyśpiewujący Mu cześć i uwielbienie na harfie i w psalmach, ma królestwo Boga w sobie. Królestwo Dawida, to królestwo serca jako zapowiedź typu Królestwa Chrystusa. „Królestwo prawdy i życia, świętości i łaski, królestwa sprawiedliwości, miłości i pokoju”, jak śpiewa Kościół w prefacji o Chrystusie Królu. Opis takiego królowania podany jest w Księdze Powtórzonego Prawa: „Gdy wejdziesz do kraju, który da ci Bóg, może pomyślisz sobie: chcę ustanowić nad sobą króla, podobnie jak wszystkie narody dookoła mnie. Wtedy możesz ustanowić nad sobą króla, którego wybierze twój Bóg. Nie będzie on mógł mnożyć koni i nie poprowadzi ludu z powrotem do Egiptu, albowiem Jahwe, Bóg, powiedział wam: Nie wolno wam już nigdy wracać na tę drogę. Będzie miał przy sobie (święte księgi) i będzie je sobie odczytywał przez wszystkie dni swego życia, by się nauczył czcić Jahwe, swego Boga, ażeby jego serce nie wynosiło się ponad jego braci i aby w niczym nie odstąpił od tego przykazania”.

Ów król to Dawid, ten wtóry Adam, co chociaż uległ pokusie z zewnątrz, nie „skrył się przed Bogiem pośród drzew ogrodu”, ale wyznał swój grzech i został oczyszczony. Jego królestwo było rządzone przez jego wnętrze: przez serce, które jak czyste zwierciadło odbijało promienie Boga i wyśpiewywało Jego chwałę w psalmach. Psalmy Dawida to wyznanie jego serca, ale to przede wszystkim istotny program jego królowania: przez nie czyni Dawida inicjację w misterium Boga – i przez nie wprowadza Boga do serc ludzi. Psalmy to mowa Boga do ludzi, aby ludzie odpowiadali Bogu mową Jego własną. W Księdze Syracha (Rozdział 47) tak jest opisane życie Dawida: „8. Każdym swym czynem oddał chwałę Świętemu i Najwyższemu; słowami uwielbienia z całego serca swego śpiewał hymny i umiłował Tego, który go stworzył. 9. Postawił przed ołtarzem śpiewających psalmy i mile płynął dźwięk ich głosów;  10. świętom nadał przepych i upiększył doskonale uroczystości, aby wychwalano święte imię Pana i by przybytek już od rana rozbrzmiewał echem. 11. Pan darował mu grzechy, moc jego podniósł na wieki, zawarł z nim przymierze królewskie i dał tron chwały w Izraelu”.

Salomon, syn Dawida, dopełnia dzieła ojca i buduje świątynię Jerozolimską, po której dziś została już tylko „ściana płaczu”. To ona ma być sercem tego nowego ogrodu rozkoszy, nowego raju ziemi obiecanej. To w niej obiecał Bóg zamieszkać i być dla swego ludu, tak jak w pierwszym raju. Opis świątyni Jerozolimskiej nawiązuje do drzew i kwiatów tamtego rajskiego ogrodu: „Wewnętrzne ściany świątyni wyłożył (Salomon) deskami cedrowymi, od podłogi po belki sufitu, podłogę świątyni pokrył deskami cyprysowymi. Wnętrze świątyni było pokryte drzewem cedrowym, rzeźbionym w kształcie liści kolokwintu i otwartych kielichów kwiatowych. Dla miejsca Najświętszego wykonał dwa cheruby z drzewa oliwnego. Wszystkie dookoła ściany świątyni wewnątrz i na zewnątrz ozdobił płaskorzeźbami w kształcie palm i otwartych kielichów kwiatowych. U wejścia do miejsca Najświętszego wykonał podwoje z drzewa oliwnego. Zbudował dziedziniec wewnętrzny, którego mur stanowiły trzy warstwy z kamienia ciosanego i jedna warstwa belek cedrowych” (1 Krl 6, 15-36). I wtedy Bóg rzekł do Salomona: „Poświęciłem tę świątynie, którą zbudowałeś, aby Imię moje pozostało tam na wieki. Oczy moje i serce moje będą tam po wszystkie dni. Nie zabraknie ci potomka na tronie Izraela. Jeśli jednak wy i synowie wasi odwrócicie się ode mnie, wytracę Izraela z ziemi, którą mu dałem, a świątynię odrzucę sprzed oblicza mego. Izrael stanie się przedmiotem przysłowia i pośmiewiskiem u wszystkich narodów, a ta świątynia rumowiskiem. Każdy, kto obok niej przejdzie, zdumieje się i zagwiżdże. I będą pytać: Dlaczego Jahwe tak postąpił z tą ziemią i z tą świątynią? Odpowiedzą: Ponieważ opuścili Pana, swego Boga”. Spełniła się przepowiednia Boga, nastąpił koniec świątyni, przez bałwochwalstwo Salomona – mędrca, dezintegrację Izraela co było powtórzeniem dziejów wieży Babel oraz Sodomy i Gomory.

I wtedy następuje następny etap historii. Przychodzi nowy Adam i nowy Dawid, Jezus Chrystus, Jezus syn Dawida, nowy Ogrodnik z poranka Wielkanocnego, który do Magdaleny powiedział: „Mario”, a ona „Mistrzu”. Prorok Izajasz mówił w swej wizji proroczej: „Bóg Syjon pocieszy, pociechę ześle na wszystkie jego zgliszcza, w Eden zamieni jego pustynie i w ogród Jahwe – jego ugory”. Świat w osobie Magdaleny rozeznał w Ogrodniku Jezusa Chrystusa, Zmartwychwstały Pan zaczyna realizować to, co było zapowiedziane w raju i w Izraelu: On, prawdziwy Ogrodnik, wprowadza swoich uczniów do ziemi wolności i odpocznienia, i pokoju. Wprowadza ich do ogrodu, którym jest Kościół. Do Królestwa Bożego, którego uprzywilejowanym miejscem jest liturgia.

Psalmy mają w liturgii ten sam program do spełnienia: w radości śpiewu i ciszy medytacji dokonują wprowadzenia, wtajemniczenia w pojęcie „nowego Izraela”, jakim jest Kościół, wspólnota Boga Żywego. Św. Paweł w swoim Liście do Efezjan napisał: „Baczcie więc pilnie, jak postępujecie; nie jako niemądrzy, ale jako mądrzy. Wyzyskujcie chwilę sposobną, bo dni są złe. Nie bądźcie przeto nierozsądni, lecz usiłujcie zrozumieć, co jest wolą Pana. A nie upijajcie się winem, bo to jest przyczyną rozwiązłości, ale napełniajcie się Duchem, przemawiając do siebie wzajemnie w psalmach i hymnach, w pieśniach pełnych ducha, śpiewając i wysławiając Pana w waszych sercach. Dziękujcie zawsze za wszystko Bogu w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa”. I to czynimy, „Jezus Chrystus (soborowa Konstytucja o liturgii) Kapłan Nowego i wiecznego Testamentu, przyjmując ludzką naturę, wzniósł w to ziemskie wygnanie ów hymn, który w niebieskich przybytkach rozbrzmiewa po wszystkie wieki. Łączy on ze sobą całą społeczność ludzką, aby wspólnie śpiewać tę boską pieśń chwały. Jeśli śpiewamy tę pieśń chwały, wówczas jest to prawdziwie głos Oblubienicy, przemawiającej do Oblubieńca. Co więcej, jest to modlitwa Chrystusa i Jego Ciała zwrócona do Ojca. Wszyscy poświęcający się tej modlitwie wypełniają zadanie Kościoła i zarazem uczestniczą w najwyższym zaszczycie Oblubienicy Chrystusa, ponieważ dając Bogu chwałę, stoją przed tronem Bożym w imieniu Matki Kościoła, tak jak Adam stał przed obliczem Boga w raju a Jakub w Betel przed Bogiem Żywym, i nie umarł. I dlatego Sobór przekazuje nam, że: :”Dla lepszego osiągnięcia tego celu (starajcie się) o głębsze poznanie liturgii i Pisma Świętego, a zwłaszcza psalmów”.

Wysławiajcie Pana, albowiem dobry jest i łaskawość Jego trwa na wieki”, bo dał nam odkryć drogę do raju utraconego. Wracamy do raju przez chrzest, w Eucharystii dziękujemy, że jesteśmy już z Panem. Psalmy przedłużają dziękczynienie Eucharystii a Eucharystia, Ciało Pańskie, to Nowa Świątynia: „On zaś mówił o świątyni swego ciała” – Święte Świętych Nowego Jeruzalem, nowej ziemi obiecanej, nowego raju, ogrodu rozkoszy. Śpiewając psalmy odkrywamy świat Boga, a Bóg nas wprowadza we wnętrze tego świata. Tam poznajemy naszą prawdziwą tożsamość, prawdziwy sens ludzkiego istnienia; jak Adam, jak Izrael – lud Boży, jak Dawid, tak Kościół rozeznaje w osobie Jezusa Chrystusa – Główny swój sens, swoje „skąd” i swoje „dokąd”. I dlatego w miłości Chrystusa i wzajemnej, w radości, w entuzjazmie i żarliwości śpiewa Bogu pieśń chwały.

Psalmy są modlitwą przeszłości, napisane zostały tysiące lat temu, ale są i modlitwą przyszłości, bo śpiewa się je w niebieskim Jeruzalem. A nade wszystko są modlitwą śpiewaną dziś, kiedy w liturgii jest z nami, wśród nas, Pan a my jesteśmy przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie. I dlatego są psalmy modlitewnikiem Kościoła, a nie jak inne starożytne pomniki literatury spisane w kodeksach, leżą na półkach bibliotecznych. Były modlitwą Chrystusa, są dalej modlitwą Chrystusa i Kościoła. Św. Augustyn powiedział” „Psalm to głos całego Chrystusa, Głowy i Ciała”. Psalmy to Magnificat Kościoła, któremu Bóg uczynił wielkie rzeczy: dał mu poznać, jak Izraelowi, co znaczy Dom Boga, Tego, który mu pomaga zwyciężać kusiciela i rozumieć własną tożsamość.

Czytając psalmy bez Chrystusa – wtedy nie sycą. Odnajdź w nich Chrystusa, wtedy nie tylko doświadczysz, że smakują, ale upijesz się ich treścią (Św. Augustyn).

Źródło:

Bp Romaniuk Kazimierz (przekład) (2013), Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Warszawsko-Praska), Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne.

Kard. Ravasi Gianfranco (2007), Psalmy, t. 1-5, Kraków: Wydawnictwo Salwator.

Katechizm Kościoła Katolickiego (1994), Kongregacja Nauki Wiary, Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Praca Zbiorowa (2002), Pismo Święte Nowego i Starego Testamentu, Częstochowa: Wydawnictwo Paulinianum.

Praca zbiorowa (2006) Biblia Tysiąclecia z komentarzami, Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Podręcznik modlitwy, t. 1-29.

Źródła internetowe: www.vatican.va www.opoka.org www.niedziela.pl www.katolik.pl www.brewiarz.pl www.liturgia.wiara.pl  www.katolicki.net www.biblia.info.pl www.faustyna.pl www.kapucyni.pl  www.jezuici.pl www.pijarzy.pl www.gosc.pl

Księga Psalmów – porównanie różnych tłumaczeń

Większość psalmów pochodzi od Dawida. Napisane zostały około 1000 lat przed Chrystusem. Głównym tematem jest chwalenie Boga, dlatego księga ta w języku hebrajskim nosiła nazwę Sefar Tehillim, co znaczy Księga Pochwał. Autorstwo 73 psalmów przypisuje się Dawidowi. Dwanaście psalmów (50 i 73-83) pochodzi od Asafa; dwa (72, 127) od Salomona, jeden od Mojżesza (90), jeden od Etana (89), 12 od synów Koracha, rodziny lewickich śpiewaków (42-49, 84, 84, 87, 88). W psalmach tych dużo jest proroctwa. Psalmy 22 i 69 z dokładnością przepowiadają cierpienia Pana; psalmy 2, 21, 72 przedstawiają Pana jako króla; w 50, 97, 98 Jego drugie przyjście; w krótkim 110 widać podobieństwo między Chrystusem a kapłanem Melchizedekiem. W Nowym Testamencie jest 186 cytatów Psalmów. Psalmy, które dotyczą głównie Chrystusa, nazywamy Psalmami Mesjańskimi. Do tych należą: 2, 8, 23, 16, 24, 40, 45, 68, 69, 72, 102, 110, 118. Potwierdza to sam Pan w Łuk. 24;44. Psalmy te przedstawiają cierpienia ludzi, ale że są tak podobne do cierpień Pana, wcielone zostały do Pisma Świętego dla opisania śmierci i cierpień Pańskich.

Pierwszym najważniejszym tłumaczeniem z języka hebrajskiego i aramejskiego Biblii a co za tym idzie również Księgi Psalmów, była grecka Septuaginta (LXX) przetłumaczona przez Orygenesa. Przekład ten szacowany jest na 250 – 150 rok p.n.e. Następnym ważnym przekładem Biblii tym razem na łacinę była Wulgata tłumaczona od 390 r. n.e. w Betlejem przez mnicha św. Hieronima. Korzystał on z dostępnych tekstów starołacińskich, greckich i hebrajskich. Księgę Psalmów św. Hieronim pozostawił w tłumaczeniu Orygenesa. Po wielu korektach Wulgaty opublikowano w roku 1592 Biblię Sykstyńsko – Klementyńską jako obowiązujący tekst w Kościele Rzymskim. Biblia ta służyła wiele wieków jako źródło do tłumaczeń w innych językach narodowych. W roku 1800 Biblia była przetłumaczona na 70 języków, w połowie XIX wieku było to już 205 języków a do schyłku XX wieku szacowano przekłady na 1900 języków i dialektów świata. Najbardziej znanym i cenionym, światowym katolickim przekładem z języków oryginalnych Pisma Świętego jest „La Bible de Jerusalem” (Biblia Jerozolimska) wydawana w formie zeszytów w latach 1948-1954 koordynowana przez Th.G. Chifflot’a OP, a pierwsze wydanie książkowe ukazało się w roku 1956 przygotowane przez egzegetów z dominikańskiej szkoły biblijnej z Jerozolimy. W Polsce w Lublinie w 1991 roku zostało wydane pierwsze tłumaczenie ale tylko Księgi Psalmów z Biblii Jerozolimskiej.

Najstarszym przekładem Biblii na język polski jest Psałterz Floriański oraz nieco młodszy Psałterz Puławski z przełomu XIV i XV wieku. W 1546 roku Mikołaj Rej wydał swobodne tłumaczenie Psałterza Dawidowego, następnie Biblia Leopolity została wydana w roku 1561. Najbardziej znanym przekładem niekatolickim, wydanym przez polskich kalwinistów była Biblia Brzeska wydana w 1563 roku, następnie Biblia Nieświeska z 1572 roku. Protestanci wydali w roku 1632 Biblię Gdańską, która przetrwała kilka wieków jako wzór dla wiernych tego wyznania. Kościół katolicki w roku 1599 wydał Biblię Wujka, która stała się na kilka wieków obowiązującym przekładem. Następnym po Biblii Wujka najważniejszym i kompleksowym tłumaczeniem była Biblia Tysiąclecia wydana w 1965 roku. W latach 1960 – 1975 została wydana Biblia Poznańska, a w roku 1997 Biblia Warszawsko – Praska Biskupa Kazimierza Romaniuka. Najnowszym dziełem jest Biblia Ekumeniczna wydana w 2001 roku Nowy Testament i Księga Psalmów i w pięciu tomach, zaś Stary Testament został wydany w 2008 roku.

Poniżej podaję porównanie pierwszych psalmów z różnych tłumaczeń.

Biblia Hebrajska – Tanach

Bibliografia: Cylkow Izaak (1841-1908) (tłum) (2016), Tora Pięcioksiąg Mojżesza, Kraków: Wydawnictwo Austeria.

Dwujęzyczne wydanie, hebrajsko-polskie, pierwszych pięciu ksiąg Starego Testamentu czyli Tory lub tzw. Pięcioksięgu Mojżeszowego. Zawiera do niektórych wersów krótkie komentarze autora Izaaka Cylkowa. Ważny jest układ stron: lewa – po polsku, prawa po hebrajsku. Czyta się od tyłu do przodu. Nie jest pisana językiem współczesnym ale absolutnie to nie przeszkadza w rozumieniu treści.

Biblia Hebrajska jako oryginał Starego Testamentu powstała w latach 1400-400 p.n.e.

Tanach to inaczej Biblia Hebrajska w tradycyjnym układzie ksiąg przyjętym w większości żydowskich wydań Biblii masoreckiej: Pięcioksiąg (Tora), Prorocy (Newiim) i Pisma (Ketuwim). Hebrajski tytuł „Tanach” jest skrótowcem utworzonym z pierwszych liter tych słów. Porządek Tanachu różni się zatem od kolejności przyjętej w chrześcijańskim „Starym Testamencie”, zaczerpniętej z Septuaginty (LXX) oraz Wulgaty, gdzie księgi zgrupowano w następujące działy: Pięcioksiąg, księgi historyczne, księgi mądrościowe, księgi prorockie. Tanach nie zawiera też obecnych w kanonie katolickim (i częściowo prawosławnym) tzw. ksiąg deuterokanonicznych, uznawanych przez wyznawców judaizmu oraz reformowanych chrześcijan za apokryfy (księgi Machabejskie, Mądrości, Syracha, Tobiasza, Judyty i Barucha).

Psalm 1

1 Szczęśliwy mąż, który nie idzie za radą bezbożnych Ani nie stoi na drodze grzeszników, Ani nie zasiada w gronie szyderców,
2 Lecz ma upodobanie w zakonie Pana I zakon jego rozważa dniem i nocą.
3 Będzie on jak drzewo zasadzone nad strumieniami wód, Wydające swój owoc we właściwym czasie, Którego liść nie więdnie, A wszystko, co uczyni, powiedzie się.
4 Nie tak jest z bezbożnymi! Są oni bowiem jak plewa, Którą wiatr roznosi.
5 Przeto nie ostoją się bezbożni na sądzie Ani grzesznicy w zgromadzeniu sprawiedliwych.
6 Gdyż Pan troszczy się o drogę sprawiedliwych, Droga zaś bezbożnych wiedzie do nikąd.

 

Tekst oryginalny po hebrajsku

Septuaginta – Grecki Stary Testament

Bibliografia: Ks. Prof. Remigiusz Popowski SDB (oprac.) (2013), Septuaginta, Warszawa: Wydawnictwo Vocatio.

Septuaginta jest starożytnym przekładem Biblii Starego Testamentu i niektórych jej apokryfów z języka hebrajskiego i aramejskiego na język grecki. Nazwa pochodzi od łac. septuaginta (siedemdziesiąt), bo tylu zgodnie z tradycją, zostało zatrudnionych tłumaczy. Powstawał w III-II w. p.n.e. w żydowskiej diasporze w Egipcie. Septuaginta była podstawą cytatów Starego Testamentu w Nowym Testamencie i stała się oficjalną grecką Biblią Kościoła. Septuaginta znana była w ostatnich wiekach przed Chrystusem a w pierwszych wiekach po Chrystusie prawie w całym okręgu Morza Śródziemnego. Greczyznę tamtego czasu nazywa się językiem KOJNE, czyli językiem „wspólnym”.

 

Psalm 1 – tekst oryginalny po grecku

 

Wulgata – Biblia po łacinie

Bibliografia: Nova Vulgata (1979), Citta del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.

Tekst oryginalny Wulgaty można również znaleźć na stronach internetowych Watykanu pod adresem: http://www.vatican.va/archive/bible/nova_vulgata/documents/nova-vulgata_index_lt.html

Wulgata – tłumaczenie Biblii z języka hebrajskiego na język łaciński dokonane przez św. Hieronima (Eusebius Sophronius Hieronymus) na polecenie papieża Damazego I w latach 340 – 420 n.e. W 1546 r. Sobór Trydencki w obliczu herezji reformatorów uznał Wulgatę za przekład autentyczny, wolny od błędów doktrynalnych i stanowiący podstawę dla przekładów na języki narodowe. Przekład ten stał się urzędowym tekstem Kościoła Rzymskokatolickiego. Najstarszy kodeks (najwcześniejszy zachowany rękopis Biblii) – tzw. Kodeks Amiatinusa sięga VI w. n.e. powstał w klasztorach kierowanych przez opata Ceolfryda na terenie dzisiejszej Wielkiej Brytanii.

Psalm 1 – tekst oryginalny po łacinie

1 Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum et in via peccatorum non stetit in cathedra derisorum non sedit

2 sed in lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabitur die ac nocte

3 et erit tamquam lignum transplantatum iuxta rivulos aquarum quod fructum suum dabit in tempore suo et folium eius non defluet et omne quod fecerit prosperabitur

4 non sic impii sed tamquam pulvis quem proicit ventus

5 propterea non resurgent impii in iudicio neque peccatores in congregatione iustorum

6 quoniam novit Dominus viam iustorum et iter impiorum peribit

Biblia Jerozolimska

Bibliografia: Centrum Formacji Wspólnot Neokatechumenalnych w Archidiecezji Lubelskiej (2006) Biblia Jerozolimska, Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Pierwsze francuskie wydanie, w latach 1948-54 koordynował Th.G. Chifflot OP. Obecnie kolejne wydania przygotowują egzegeci z dominikańskiej szkoły biblijnej z Jerozolimy (École biblique et archéologique française de Jérusalem). W Polsce od lat osiemdziesiątych Biblia Jerozolimska była szeroko wykorzystywana przez wspólnoty Drogi Neokatechumenalnej. Ważnym elementem tych wspólnot jest modlitwa przy użyciu odnośników biblijnych, tzw. skrutacja, zaś Biblia Jerozolimska zawiera najwięcej odnośników biblijnych. Z braku polskiego wydania stosowano wydania włoskie, francuskie lub hiszpańskie. Pełne polskie wydanie Biblii Jerozolimskiej ukazało się dopiero w 2006. Jego tekst bazuje na V wydaniu Biblii Tysiąclecia. Przypisy, odnośniki biblijne oraz podtytuły pochodzą z wydania La Bible de Jérusalem, Paris 1996.

Psalm 1: Dwie drogi

Wstęp do Psałterza.
Szczęśliwy mąż, który nie idzie za radą występnych, nie wchodzi na drogę grzeszników
i nie siada w kole szyderców,
lecz ma upodobanie w Prawie Pana,
nad Jego Prawem rozmyśla dniem i nocą.
Jest on jak drzewo zasadzone nad płynącą wodą,
które wydaje owoc w swoim czasie,
a liście jego nie więdną:
co czyni, pomyślnie wypada.

Nie tak występni, nie tak:
są oni jak plewa, którą wiatr zamiata.
Toteż występni nie ostoją się na sądzie
ani grzesznicy – w zgromadzeniu sprawiedliwych,
bo Pan uznaje drogę sprawiedliwych,
a droga występnych zaginie.

Psałterz Floriański

Bibliografia: Psałterz floriański łacińsko-polsko-niemiecki. Rękopis Biblioteki Narodowej w Warszawie, wyd. R. Ganszyniec, W. Taszycki, S. Kubica, pod red. L. Bernackiego, Lwów 1939 (reprint), wstęp. M. Cybulski, Łódź, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2002.

Najstarszym polskim przekładem Biblii jest Psałterz Floriański zwany również inaczej Psałterzem królowej Jadwigi, z przełomu XIV i XV wieku. Jest to przepiękny rękopis (manuskrypt) pergaminowy, zapisany średniowiecznym pismem kodeksowym zwanym teksturą zawierający barwne (złote, niebieskie i czerwony) inicjały. Psałterz został spisany najprawdopodobniej (badacze wskazują jednak inne możliwe miejsca) w klasztorze Zakonu Kanoników Regularnych św. Augustyna w miejscowości Sankt Florian (Austria) w trzech językach: polskim, łacińskim i niemieckim. Psałterz ten był wydany po raz pierwszy przez S. Dunina-Borkowskiego w roku 1834 w Wiedniu. Następne wydanie ale tylko Psałterza notujemy w 1883 roku w Poznaniu przygotowane przez Władysława Nehringa. W 1939 roku we Lwowie został wydany pod redakcją Ludwika Bernackiego, przepiękny rękopis Psałterza Floriańskiego, a reprint tego wydania ukazał się w roku 2002 w Łodzi. Wacław Twardzik w roku 2006 opracował na nowo tekst Psałterza Floriańskiego w ramach projektu „Biblioteka zabytków piśmiennictwa średniowiecznego”. Po wielu latach starań rękopis w 1931 roku został zakupiony przez Rząd polski i przekazany do Biblioteki Narodowej. Na początku II wojny światowej dzieło zostało wywiezione do Kanady skąd powróciło do Polski w 1959 roku. Psałterz jako nasz skarb narodowy zdeponowany jest w skarbcu Biblioteki Narodowej, ostatnio był na jeden dzień pokazany publiczności 23 kwietnia 2016 roku.

Prolog pierwszy

  1. Duszę wielbi, usta czyści.
  2. Sierce wiesieli, wieżę wysoką stawi na niebiesiech.
  3. Człowieka oświeca, rozum otwarza.
  4. Wszystko złe zabija, stateczności naucza.
  5. Wysoka pokazuje, żądzą krolewstwa niebieskiego daje.
  6. Mir miedzy ciałem i duszą czyni, ogień duchowny w siercu podżega.
  7. Ode wszech grzechow troska jest, swar dobry powszedni jest.
  8. Korzenie wszech złych wypędza, jako pancerz obłoczy.
  9. Jako hełm zaszczyca, nadzieja zbawienia jest.
  10. Uciecha boleści jest, poznanie wiernej światłości jest.
  11. Studnia świątości jest, człowieka młodego karze.
  12. Krolewstwo boże na ziemi daje, tszczycę dusze zgładza.
  13. Trąba okropna jest; kto miłuje pienie psalmowe ustawicznie, nie może grzecha strojić.
  14. Kto ima chwałę bożą w siercu swojem, na końcu u Boga będzie sie wiesielić i duszę swą na niebie dziwnie usadzi. Amen.
  15. Tu sie dokonawa prolog łaciński, polski i niemiecski, a poczyna sie drugi takiż łaciński, polski i niemiecski.

Prolog drugi

  1. Malutki jeśm był miedzy bracią moją i młodszy jeśm był w domu oćca mego.
  2. Pasł jeśm owce oćca mego. Ręce moje uczyniły są organy a palce moje strojiły są żałtarz. 3. Kto swiastował [Bogu memu], ten Gospodzin wszech wysłuszca jest. On posłał anjeła swego i wziął mie od owiec oćca mego, i pomazał mie w miłosierdziu pomazania swego.
  3. Bracia moja mali i wielicy, a ninie lubo było w nich Gospodnu. Wyszedł jeśm przeciwo cudzoziemcowi i mołwił mi złe w bogoch swoich.
  4. Ale ja wyjąw od niego jego miecz, uciął jeśm głowę jego i odjął jeśm przekorę od synow israhelskich.
  5. Tu sie dokonawają dwa prologi łaciński, polski i niemiecski, a poczyna sie żałtarz.

Psalm 1

  1. Błogosławiony mąż, jen jest nie szedł po radzie niemiłościwych i na drodze grzesznych nie stał jest, i na stolcu nagłego spadnienia nie siedział jest,
  2. ale w zakonie bożem wola jego i w zakonie jego będzie myślić we dnie i w nocy.
  3. A będzie jako drzewo, jeż szczepiono jest podług ciekących wod, jeż owoc swoj da w swoj czas, 4. a list jego nie spadnie; i wszystko, csokoli uczyni, prześpieje.
  4. Nie tako niemiłościwi, nie tako, ale jako proch, jenże rzuca wiatr od oblicza ziemie.
  5. Przto nie wstają niemiłościwi w sądzie ani grzesznicy w radzie prawych,
  6. bo znaje Gospodzin drogę prawych, a droga złych zginie.
  7. Sława Oćcu i Synowi, i Świętemu Duchu,
  8. jako była z początka i ninie, i wżda, i na wieki wiekom.

Psałterz Puławski

Bibliografia: Słoński Stanisław (oprac.) (1916), Psałterz Puławski. Wstęp. Tekst z rękopisu Muzeum ks. Czartoryskich w Krakowie, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Następnym niewiele młodszym od Psałterza Floriańskiego jest Psałterz Puławski, jego powstanie szacowane jest na koniec XV i początek XVI wieku. Od XVIII wieku po wielu perturbacjach rękopis znajdował się w zbiorach rodziny Czartoryskich. Nie można określić jednak kto był jego autorem, niektórzy wskazują jego częściowe podobieństwo do Psałterza Floriańskiego. Psałterz Puławski jest pergaminowym kodeksem o 312 stronach, wykonany w formie bogato zdobionego modlitewnika a poszczególne psalmy poprzedzone są informacjami chrystologicznymi, zawierające informacje o sposobie odmawiania psalmu oraz związek psalmu z życiem Dawida. Psałterz jest dosłownym tłumaczeniem z tekstu łacińskiego więc niektóre wyrażenia są mało zrozumiałe i czasami wydają się być nie związane ze sobą, dlatego większość biblistów twierdzi, że Psałterz ten ma raczej małą wartość literacką ale wielką, jeżeli chodzi o świadectwo rozwoju języka polskiego na przestrzeni wieków. Pierwszą publikacją naśladującym rękopis było wydanie z 1880 roku przez Bibliotekę Kornicką w Poznaniu a dokonali tego Adam i Stanisław Pilińscy. Obecnie Psałterz Puławski zdeponowany jest w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie i jest jednym z najcenniejszych dzieł z jej zbiorów.

Psalm 1 – transkrypcja prof. Wacława Twardzika

Pirzwy psalm wypowiada, iże Krystus on jest drewno wszem w się wierzącym. Poczynają sie księgi głośnych chwał albo samorzecznych proroka Dawida krola. Psalm.
1. Błogosławiony mąż, jen nie szedł po radzie niemiłościwych i na drodze grzesznych nie stał, i na stolcu nagłego spadnienia nie siedział,
2. ale w zakonie bożem wola jego i w zakonie jego będzie myślić we dnie i w nocy.
3. A będzie jako drzewo, jeż szczepiono jest podług ciekących wod, jeż owoc swoj da w czas swoj,
4. a i list jego nie spadnie; i wszystko, cokoli uczyni, zdarzy sie.
5. Nie tako niemiłościwi, nie tako, ale jako proch, jen rzuca wiatr od oblicza ziemie.
6. Przetoż nie wstają niemiłościwi w sądzie ani grzeszni w radzie prawych,
7. bo zna Bog drogę prawych, a droga złosnych zaginie. Sława <…>

Psałterz Dawidów

Bibliografia: Mikołaj Rej z Nagłowic (1901), Psałterz Dawidów, Wydawca: Stanisław Ptaszycki, Petersburg Księgarnia K. Grendyszyńskiego.

W 1545 lub na początku 1546 roku Mikołaj Rej wydał w Krakowie swobodne tłumaczenie z języka hebrajskiego Psałterza Dawidów, dedykowanego Zygmuntowi I Staremu. Sam Rej nie znał języka hebrajskiego i korzystał z pomocy przynajmniej kilku hebraistów, jednym z nich mógł być znakomity znawca języka hebrajskiego Franciszek Lismanin, będący jednocześnie spowiednikiem królowej Bony. Niektórzy badacze twierdzą, że Rej przy opracowywaniu Psałterza korzystał również z dzieła Jana van der Kampena pod tytułem „Psalmorum omnium iuxta hebraicam veritatem paraphrastica interpretatio”. Do naszych czasów w Psałterzu Dawidów Mikołaja Reja nie zachowały się wszystkie psalmy całkowicie kompletne, m.in. nie ma kompletnego Psalmu 1-szego, dlatego dla porównania podaję Psalm 2 z dzieła z 1901 roku.

Quare fremuerunt gentes. Ps. Secundus.

Argument wtóry.

Iż miał nastać król od Boga sprawiony.

Tu jawnie prorok wysławia, jako ludzie mieli sie sprzeciwić ustawam Pana naszego, a jaką też miał dać Bóg możność synowi swemu nad szerokością nieba i ziemie, i jako go jawnie prorok wyznawa być prawym synem bożym i królem wszelkiego stworzenia.

Psalm wtóry.

Które szaleństwo wzruszyło postronne narody, że miedzy sobą tak zwolili, iż sprawy boskiej, którą w zakonie swym uczynił, za nic sobie nie chcą mieć.

A owszem ci, którzy są przełożeni na ziemi, króle i książęta, uczyniwszy radę, zjednoczyli sie naprzeciwko panu i naprzeciwko pomazańcowi jego.

I zrzekli sie tak społu, przeczechmy sie wdali w tak niewolne posłuszeństwo a owszem rozerwiemy ty związki około siebie, a nie bądźmy posłuszni tym tak srogim ustawam ich.

A ty przegrózki ich nic inszego nie czynią, jedno żart, przed oblicznością onego Pana, który wszystki niebieskie sprawy sprawuje.

Albowiem, gdy mu sie zwidzi, jedną srogą postawą samą wyrzuci wszystki sprawy ich a zagniewawszy sie mało, wniwecz obróci wszystki rady ich.

Albowiem powiada Pan, iż ja nie folgując nikomu, obrałem sobie króla, ktory mi sie upodobał, któregom przełożył nad wszystkim zebranim ludzkim i w którymem umyślił wszystki kształty bóstwa swego osobliwie objawić.

A ja też ten król z tej powieści już biorę kształt a dekret ten, jako twardem zapisem u siebie umocniony mam, co Pan mój rzekł do mnie: Syneś ty mój miły jest, abowiem jam ciebie dziś sobie urodził.

A jeśli tego będziesz ode mnie potrzebował, jaką prawą ojczyznę, dziedzicznym prawem dam ci posieść wszystki narody ludzkie, a rozkazowanie twoje będzie rozszerzone aż do ostatecznego końca wszystkiej ziemie.

A jeśli być sie kto chciał sprzeciwić, snadnieć to przydzie skarać, wziąwszy w rękę sceptrum twoje królewskie, a nieinaczej jako zdunowi garnek stłuc, który był mało przed tym uczynił.

Przeto, zrozumiawszy temu, uznajcie sie wy, którzy jesteście przełożonemi na świecie, a przypuśćcie k sobie to łaskawe napominanie wy, którzy sądzicie ziemię.

A odłożywszy ty wasze żartowne sprawy na stronę, z wielką radością udawajcie sie w posłuszeństwo temu panu, a kochajcie sie, że wam jest dan taki król, mając też to na pieczy, co zacz jest, a jako jest rzecz straszliwa, aby miał być w czym obrażon.

A iż wam jeszcze syna swego przełożył, ubłagajcie go, jako najlepiej możecie nabywając łaski jego. Abowiem snaćby sie mógł rozgniewać, jeślibyście od słusznej drogi zbłądzili.

Bo jeśliby sie z wami chciał obchodzić jako z przeciwniki, tu byście dopiro poznali, jako są to szczęśliwi, którzy sie kochają, w tym, iż sie wdali w posłuszeństwo jego.

Chwała Bogu Ojcu i Synu etc.

Modlitwa

Boże wszechmogący nasz tak, jako tu prorok wysławia, że ty, będąc słowo ojcowskie, jesteś przed wszemi początki od niego narodzon; a poruczonoć jest w moc posłuszeństwo wszej szerokości świata; nie raczysz miły Panie rozcięgać nad nami srogości swoich, abyś nas miał potłuc, jako skorupy niepotrzebne, ale nas raczej tak sprawuj, iżbychmy mogli tobie zrozumieć, panu swemu, a wyznawać cie królem i panem swoim, a w tem zrozumieniu tak trwać w naukach twoich w prawdzie i sprawiedliwości, jako bychmy sobie mogli zasługować świętą łaskę twoję.

Ojcze nasz etc.

Dla porównania Psalm 2 z Biblii Tysiąclecia

Psalm 2 – Mesjasz królem

Ps 2,01 Dlaczego narody się buntują, czemu ludy knują daremne zamysły?

Ps 2,02 Królowie ziemi powstają i władcy spiskują wraz z nimi przeciw Panu i przeciw Jego Pomazańcowi:

Ps 2,03 ”Stargajmy Ich więzy i odrzućmy od siebie Ich pęta!”

Ps 2,04 Śmieje się Ten, który mieszka w niebie, Pan się z nich naigrawa,

Ps 2,05 a wtedy mówi do nich w swoim gniewie i w swej zapalczywości ich trwoży:

Ps 2,06 ”Przecież Ja ustanowiłem sobie króla na Syjonie, świętej górze mojej”.

Ps 2,07 Ogłoszę postanowienie Pana: Powiedział do mnie: ”Tyś Synem moim, Ja Ciebie dziś zrodziłem”.

Ps 2,08 Żądaj ode Mnie, a dam Ci narody w dziedzictwo i w posiadanie Twoje krańce ziemi.

Ps 2,09 Żelazna rózgą będziesz nimi rządzić i jak naczynie garncarza ich pokruszysz”.

Ps 2,10 A teraz, królowie, zrozumcie, nauczcie się, sędziowie ziemi!

Ps 2,11 Służcie Panu z bojaźnią

Ps 2,12 i Jego nogi ze drżeniem całujcie, bo zapłonie gniewem i poginiecie w drodze, gdyż gniew Jego prędko wybucha. Szczęśliwi wszyscy, co w Nim szukają ucieczki.

Psałterz Jana Kochanowskiego (1579)

Bibliografia: Kochanowski J. (1579), (oprac. Ziomek J.) (1960), Psałterz Dawidów, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Psałterz Dawidów Jana Kochanowskiego został wydany w roku 1579 w tzw. Okresie czarnoleski. Dzieło to należy traktować nie jako dosłowne tłumaczenie ale jako swobodną parafrazę poety, biblijnej Księgi Psalmów. Psałterz powstał na bazie łacińskiego przekładu hebrajskiego oryginału. Kochanowski w psalmach oprócz motywów religijnych zawarł także motywy filozoficzne oraz swoje osobiste. Psalmy uzyskały renesansową formę i wyrażały koncepcję Boga wykraczającego poza jedną religię głoszonego w tym okresie. Z tego właśnie powodu Psalmy Kochanowskiego były literaturą modlitewną przeznaczoną zarówno dla katolików jak i protestantów. W roku 1580 znany i ceniony kompozytor tego okresu Mikołaj Gomółka napisał do tych Psalmów muzykę: „Melodie na psałterz polski”. Psałterz Dawidów Jana Kochanowskiego rozpoczyna wiersz dedykacyjny dla biskupa Piotra Myszkowskiego.

Wstęp

JEGO MIŁOŚCI MEMU MIŁOŚCIWEMU PANU, PANU PIOTROWI MYSZKOWSKIEMU Z ŁASKI BOŻEJ BISKUPOWI KRAKOWSKIEMU ETC.

Żniwa swego pierwszy snop tobie ofiaruję,

Cny Myszkowski, którego dobrodziejstwem czuję

Uwiązane swe serce; bo komu jest tajna

Twa łaska przeciwko mnie i chęć niezwyczajna?

Jedeneś ty nalezion, u którego miały

Miejsce Muzy wzgardzone i twarz wdzięczną znały;

Jedeneś ty rozumiał, że moje Kameny

Mogły jednak być godne jakiejkolwiek ceny.

Tymżeś mi serca dodał, żem się rymy swymi

Ważył zetrzeć z poety co znakomitszymi

I wdarłem się na skałę pięknej Kalijopy,

Gdzie dotychmiast nie było znaku polskiej stopy.

I teraz ci z Libanu niosę Dawidow

Złote gęśli, a przy nich polskie pieśni nowe:

Psałterza pięć książeczek, którym ty łaskawy

Wzrok ukaż, twej nieowszem niegodnym zabawy.

PSALM l

Beatus vir, qui non abiit in consilio impiorum

Szczęśliwy, który nie był miedzy złymi w radzie

 

Szczęśliwy, który nie był miedzy złymi w radzie

Ani stóp swoich torem grzesznych ludzi kładzie

Ani siadł na stolicy, gdzie tacy siadają,

Co się z nauki zdrowej radzi naśmiewają;

 

Ale to jego umysł, to jego staranie,

Aby na wszytkim pełnił Pańskie przykazanie;

Dzień li po niebie wiedzie, noc li swoje konie,

On ustawicznie w Pańskim rozmyśla zakonie.

 

Taki podobien będzie drzewu porzecznemu,

Które przynosi co rok owoc panu swemu,

Liścia nigdy nie tracąc, choć zła chwila przydzie;

Temu wszystko, co pocznie, na dobre wynidzie.

 

Ale źli, którzy Boga i wstydu nie znają,

Tego szczęścia, tej nigdy zapłaty nie mają:

Równi plewom, które się walają przy ziemi,

A wiatry, gdzie jedno chcą, wszędzie władną jemu.

 

Dla czego przed sądem być muszą pohańbieni

Ani w liczbie z dobrymi będą policzeni;

Pan bowiem sprawiedliwych na wszelki czas broni,

A przewrotne, złe ludzi cicha pomsta goni.

Biblia Jakuba Wujka (1594-1599)

Bibliografia: W.O. Jakub Wujek S.J. (przekład) (1962), Pismo święte Starego i Nowego Testamentu, Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy.

Biblia w przekładzie z łacińskiej Wulgaty autorstwa ks. Jakuba Wujka SI (1541-1597) jest nie tylko pomnikiem myśli teologicznej szesnastowiecznej Polski, lecz również dziełem literackim, na którym przez wieki wychowywały się całe pokolenia. Jeśli do tego dodamy doskonały, obszerny komentarz doktrynalny księży jezuitów Wujka i Menochiusza, niezbędny w katolickim wydaniu Pisma Świętego, otrzymujemy dzieło doskonałe. Niniejsza publikacja jest reprintem słynnego wileńskiego wydania z lat 1862-1864, przygotowanego przez ks. Szymona Marcina Kozłowskiego, późniejszego arcybiskupa metropolitę mohylewskiego.

Psalm 1

Opisuje w pierwszym Psalmie drogę ku wiecznemu błogosławieństwu.

PS 1. DWIE DROGI: Szczęście człowieka sprawiedliwego (1-3); nieszczęsny koniec bezbożnych (4-6).

1 Błogosławiony mąż, który nie chodził w radzie niezbożnych, i na drodze grzesznych nie stał, i na stolicy zaraźliwości nie siedział.

2 Ale w zakonie Pańskim wola jego, a w zakonie jego będzie rozmyślał we dnie i w nocy.

3 I będzie jako drzewo, które wsadzone jest nad ściekaniem wód, które swój owoc da czasu swego: a liście jego nie opadnie: i wszystko, cokolwiek czynić będzie, poszczęści się.

4 Nie tak niezbożni, nie tak; ale jako proch, który rozmiata wiatr z wierzchu ziemie.

5 Przetóż nie powstaną niezbożnicy na sądzie: ani grzesznicy w zebraniu sprawiedliwych.

6 Albowiem zna Pan drogę sprawiedliwych: a droga niezbożnych zginie.

Biblia Gdańska – protestancka

Bibliografia: Pismo Święte Stary i Nowy Testament (2017), Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.

Biblia Gdańska ukazała się drukiem w 1632 roku w drukarni Hünefelda w Gdańsku, zastępując Biblię Brzeską. Biblia Gdańska miała podobne znaczenie dla protestantów jak Biblia Wujka dla katolików. Biblia pozostała głównym przekładem aż do 1975 roku, kiedy to została wydana Biblia Warszawska. Jakkolwiek obecne wydania Biblii Gdańskiej ograniczają się do protestanckich kanonicznych ksiąg biblijnych, wydanie oryginalne zawierało również przekład apokryfów (część z nich uznawanych w katolicyzmie za tzw. Księgi deuterokanoniczne), a także pieśni, objaśnienia jako wykładnię wiary chrześcijańskiej. Biblia Gdańska cieszy się do chwili obecnej dużą popularnością wśród wyznawców protestantyzmu szczególnie tej grupy bardziej konserwatywnej.

Psalm 1

  1. Błogosławiony mąż, który nie chodzi w radzie niepobożnych, a na drodze grzesznych nie stoi, i na stolicy naśniewców nie siedzi; 2. Ale w zakonie Pańskim jest kochanie jego, a w zakonie jego rozmyśla we dnie i w nocy. 3. Albowiem będzie jako drzewo nad strumieniem wód w sadzone, które owoc swój wydaje czasu swego, a liść jego nie opada; i wszystko, cokolwiek czynić będzie, poszczęści się. 4. Lecz nie tak niepobożni; ale są jako plewa, którą wiatr rozmiata. 5. Przetoż się niepobożni na sądzie nie ostoją, ani grzesznicy w zgromadzeniu sprawiedliwych. 6. Albowiem zna Pan drogę sprawiedliwych; ale droga niepobożnych zginie.

Biblia Warszawska – protestancka

Bibliografia: Komisja Przekładu Pisma Świętego (tłum) Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (tzw. Brytyjka) (2013), Warszawa: Towarzystwo Biblijne.

Biblia warszawska (tzw. „Brytyjka”) – to najpopularniejszy przekład Pisma Świętego w kręgach protestanckich, który zastąpił wcześniej używaną Biblię Gdańską. Prace nad tym tłumaczeniem  trwały 25 lat, a jego pierwsze, pełne wydanie nastąpiło w 1975 roku. Tekst Biblii Warszawskiej jest rozpowszechniany także w formie ewangelizacyjnych wydań Nowego Testamentu drukowanych na zlecenie Stowarzyszenia Gedeonitów i rozdawanych w więzieniach, szpitalach, szkołach, hotelach i innych, podobnych placówkach.

Psalm 1

  1. Szczęśliwy mąż, który nie idzie za radą bezbożnych Ani nie stoi na drodze grzeszników, Ani nie zasiada w gronie szyderców, 2. Lecz ma upodobanie w zakonie Pana I zakon jego rozważa dniem i nocą. 3. Będzie on jak drzewo zasadzone nad strumieniami wód, Wydające swój owoc we właściwym czasie, Którego liść nie więdnie, A wszystko, co uczyni, powiedzie się. 4. Nie tak jest z bezbożnymi! Są oni bowiem jak plewa, Którą wiatr roznosi. 5. Przeto nie ostoją się bezbożni na sądzie Ani grzesznicy w zgromadzeniu sprawiedliwych. 6. Gdyż Pan troszczy się o drogę sprawiedliwych, Droga zaś bezbożnych wiedzie do nikąd.

Biblia Ekumeniczna (katolicko – protestancka)

Bibliografia: Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza (2016), Poznań: Ewangeliczny Instytut Biblijny.

Wydanie ekumenicznego przekładu Biblii jest projektem Towarzystwa Biblijnego w Polsce rozpoczętym w 1995 r. Do jego realizacji powołano Międzywyznaniowy Zespół Tłumaczy, w którego skład weszli przedstawiciele Kościołów członkowskich Towarzystwa.

Pierwsze efekty pracy przyniosły wydanie pojedynczych ewangelii w przekładzie ekumenicznym. W 1997 r. ukazały się Ewangelie Mateusza i Marka, zaś w 2000 r. Łukasza.

W 2001 r. Towarzystwo Biblijne wydało Nowy Testament i Psalmy w tym przekładzie. Nowy Testament doczekał się czterech wydań (ostatnie w 2007 r.) i został rozpowszechniony w 40 tys. egzemplarzy. W 2003 r. oddzielnie wydano Księgę Psalmów. W 2016 r ukończono prace nad wydaniem Starego Testamentu, a tym samym całego Pisma Świętego w przekładzie ekumenicznym. Przygotowanie tłumaczenia tekstu biblijnego wymaga dużego zaangażowania licznych specjalistów pracujących na co dzień w innych instytucjach, a także niemałych środków finansowych. Dlatego Towarzystwo Biblijne zdecydowało się na wydanie Starego Testamentu w pięciu tomach: Pięcioksiąg, Księgi Historyczne, Księgi Dydaktyczne, Księgi Prorockie oraz Księgi Deuterokanoniczne.

Ekumeniczny przekład Biblii jest efektem pracy tłumaczy i redaktorów różnych wyznań chrześcijańskich. Tekst jest konsultowany z przedstawicielami jedenastu Kościołów w Polsce: Rzymskokatolickiego, Prawosławnego, Ewangelicko-Augsburskiego, Ewangelicko-Reformowanego, Ewangelicko-Metodystycznego, Polskokatolickiego, Starokatolickiego Mariawitów, Chrystusowego, Chrześcijan Baptystów, Zielonoświątkowego oraz Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego.

Tekst przekładu ekumenicznego charakteryzuje się współczesną polszczyzną. Tłumacze zrezygnowali z archaizacji języka. Przypisy zawierają jedynie konieczne informacje historyczne, geograficzne, zwyczajowe czy lingwistyczne. Ze względu na międzywyznaniowy charakter przekładu nie umieszczono komentarzy teologicznych, a każda księga jest poprzedzona jedynie krótkim wstępem ogólnym.

Psalm 1

[1] O, jak szczęśliwy jest ten, Kto nie kieruje się radą bezbożnych, Nie przesiąkł podłością grzeszników, Nie zajął miejsca w gronie szyderców, [2] A jego rozkosz to Prawo PANA – Nad nim rozmyśla za dnia oraz nocą. [3] Będzie jak drzewo zasadzone wśród strumieni, Które wyda owoc we właściwym czasie. Jego liść nie pożółknie, A czego się podejmie, to skończy z powodzeniem. [4] Z bezbożnymi będzie inaczej: Ci będą jak plewy, Które wiatr rozwieje. [5] Dlatego bezbożni przepadną na sądzie, Podobnie jak grzesznicy w gronie ludzi prawych. [6] PAN bowiem strzeże poczynań sprawiedliwych, Posunięcia bezbożnych zakończą się przegraną.

Księga Psalmów – Czesław Miłosz

Bibliografia: Czesław Miłosz (1982), Księgi psalmów Éditions du Dialogue, Paris.

Przekład z języka hebrajskiego.

Inicjatorem tłumaczeń Biblii był wieloletni przyjaciel Miłosza, ks. Józef Sadzik, pallotyn, który weryfikował przekład aż do swojej nagłej śmierci w 1980 roku. Inspiracją w pracy Miłosza był często dziewiętnastowieczny przekład Biblii hebrajskiej autorstwa Izaaka Cylkowa . Czasami poeta powoływał się na jeszcze starsze przekłady – w przypadku Księgi Psalmów na Psałterz Puławski z XV w. Zamiarem poety było stworzenie w swoim tłumaczeniu języka, który podkreśli sakralny charakter ksiąg biblijnych.

Psalm 1.

Szczęśliwy, kto nie chodził za radą bezbożnych *
na drodze grzeszników nie postał, *
w gromadzie naśmiewców nie siedział.

Ale w prawie Pańskim ma upodobanie *
i naukę Pańską bada w dzień i w nocy.
I będzie jak drzewo zasadzone u strumieni wód, *
które wydaje owoc, kiedy jest jego czas, *
i którego liść nie usycha. *
A cokolwiek zacznie, powiedzie się.

Nie tak bezbożni, nie tak. *
Ale są jak plewy, które wiatr wymiata.
Przeto nie ostoją się bezbożni na sądzie *
ani grzesznicy w zgromadzeniu sprawiedliwych.
Albowiem poznaje Pan drogę sprawiedliwych, *
a droga bezbożnych zaginie.

Biblia Warszawsko – Praska (1997)

Bibliografia: Ks. Bp Romaniuk Kazimierz (przekład) (2013), Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Warszawsko-Praska), Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne.

Pierwszy od czasu Biblii ks. Wujka przekład całości Biblii z języków oryginalnych, dokonany przez jedną osobę, uważana czasami za najnowocześniejszy, napisany najbardziej zrozumiałym współczesnym językiem polskim przekład z języków oryginalnych. Prace nad tłumaczeniem trwały od 1961 roku do roku 1997. Nie jest to przekład naukowy czy techniczny lecz typowo literacki (artystyczny), wręcz można go nazwać współczesną adaptacją lub przekładem parafrazującym. Posługuje się on bowiem pięknym, świeżym i komunikatywnym językiem polskim. Teksty poetyckie są na ogół rytmiczne. Tego typu przekład w równiej mierze – jak oryginałowi – chce być wierny językowi docelowemu, czyli praktycznie czytelnikom, którzy się tym językiem posługują

Psalm 1

  1. Szczęśliwy, kto nie słucha bezbożnych, Nie chodzi drogami grzeszników i nie zadaje się z szydercami, 2. lecz w prawie Pańskim ma upodobanie i rozmyśla nad nim, we dnie i w nocy. 3. Podobny jest do drzewa, co nad wodą płynącą owoc wydaje we właściwym czasie, a liście jego nigdy nie więdną. Taki co zacznie, kończy szczęśliwie. 4. Inaczej jest z bezbożnymi: są jak plewy niesione wiatrem. 5. Nie ostoją się tedy bezbożni na sądzie ani grzesznicy pośród sprawiedliwych. 6. Pan bowiem zna ścieżki sprawiedliwych, A droga bezbożnych wiedzie ku zagładzie.

Biblia Tysiąclecia – aktualnie oficjalna, liturgiczna wersja Pisma Świętego, używana przez Kościół Katolicki w Polsce.

Bibliografia: Biblia Tysiąclecia (2002), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Między XVII i XIX wiekiem w polskim Kościele katolickim używano niemal wyłącznie Biblii Jakuba Wujka. Oparta była ona na tekście łacińskiej Wulgaty , będącej oficjalnym tekstem Biblii dla katolików. Nie dokonywano w tym czasie nowych, kompletnych przekładów z powodu braku zapotrzebowania (przede wszystkim duszpasterskiego) i ograniczanie czytania Biblii w językach narodowych.

O planach stworzenia Biblii Tysiąclecia poinformował we wrześniu 1958 r. na odbywającym się w Lublinie zjeździe teologicznym benedyktyn Augustyn Jankowski. Ponieważ środowisko naukowe KUL nie zdecydowało się na własne tłumaczenie, opactwo tynieckie podjęło samodzielnie realizację projektu. Jankowski został redaktorem naukowym wydania. Tłumaczenie nazwano początkowo Biblią Tyniecką, ze względu na źródło inicjatywy, którym był zakon benedyktynów z Tyńca. Ponieważ ukazało się na rok przed milenijną rocznicą chrztu Polski, nazwane zostało Biblią Tysiąclecia. Inicjatorzy przekładu zdecydowali się na rekrutację dużego grona tłumaczy, przede wszystkim ze względu na postulowaną szybkość tłumaczenia. Większość biblistów zaproszonych do projektu odpowiedziała pozytywnie. Jako jeden z niewielu odmówił (według własnej relacji) Eugeniusz Dąbrowski , który uważał, że nie ma w Polsce wystarczającego zespołu hebraistów, mogących sprostać zadaniu tłumaczenia Starego Testamentu. Pierwsze maszynopisy zaczęły nadchodzić do Tyńca jesienią 1959 r., ale cała praca trwała kilka lat, a przekład został opublikowany ostatecznie w roku 1965. Redaktorem wydania ze strony wydawnictwa Pallottinum był Kazimierz Dynarski, który blisko współpracował z Jankowskim, a wspólnie podejmowali główne decyzje dotyczące publikacji.

Psalmy używane w liturgii mszalnej i brewiarzowej różnią się od przekładu Biblii Tysiąclecia. Poeta Marek Skwarnicki na potrzeby odnowionej liturgii godzin przygotował w latach 1971-1976 adaptację Księgi Psalmów z pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia. Jednocześnie benedyktyn Placyd Galiński opracował używane w liturgii pieśni ze Starego i Nowego Testamentu. Celem obu adaptacji miało być ułatwienie recytacji oraz śpiewu grupowego, gdyż przekład „filologiczno-naukowy” nie dość jasno przedstawiał treść oryginału i miał zbyt mało walorów poetyckich. Teksty weszły najpierw w formie psalmów responsoryjnych do Lekcjonarza Mszalnego, a potem (z niewielką korektą) do ksiąg Liturgii godzin wydawanych przez Pallottinum. Tak opracowane teksty ukazały się w 1976 jako Psalmy-Kantyki. Układ według liturgii godzin, a samodzielne wydanie Psalmów (zawierające też fragmenty nieujęte w liturgii godzin) w 1990. Jadwiga Stabińska przygotowała w 1986 Psałterz poetycki oparty z kolei o adaptację Skwarnickiego.

Tłumaczenia do Biblii Tysiąclecia dokonano z języków oryginalnych, głównie z Biblii Hebrajskiej, Septuaginta (grecka) oraz Biblii Jerozolimskiej (wersja francuska).

Do tekstu hebrajskiego (i fragmentów aramejskich ) Stary Testament: Biblia Hebraica, ed. R. Kittel, A. Alt, O. Eissfeldt, Stuttgart 1945.

Do tekstu greckiego Starego Testamentu: Septuaginta…, ed: A. Rahlfs, Stuttgart 1943, 1, 2 tom.

Do tekstu greckiego Nowego Testamentu: Novum Testamentum Graece at Latine, ed. A. Merk, Romae z 1951 r.

Jedyną księgą w Biblii Tysiąclecia nie przetłumaczoną z tekstów oryginalnych była Księga Psalmów. Za podstawę tłumaczenia wzięty został przekład łaciński z 1945 roku, tzw. Psalterium Pianum. W księdze tej, inaczej niż w całym Starym Testamencie skorzystano z terminu Pan, a nie Jahwe. Również tytuły psalmów wskazywały na ich liturgiczne przystosowanie, np. odnosząc je bezpośrednio do Chrystusa.

Psalm 1 – Dwie drogi życia

Ps 1,01 Szczęśliwy mąż, który nie idzie za radą występnych, nie wchodzi na drogę grzeszników i nie siada w kole szyderców,

Ps 1,02 lecz ma upodobanie w Prawie Pana, nad Jego Prawem rozmyśla dniem i nocą.

Ps 1,03 Jest on jak drzewo zasadzone nad płynąca woda, które wydaje owoc w swoim czasie, a liście jego nie więdną: co uczyni, pomyślnie wypada.

Ps 1,04 Nie tak występni, nie tak: są oni jak plewa, która wiatr rozmiata.

Ps 1,05 Toteż występni nie ostoja sie na sadzie ani grzesznicy – w zgromadzeniu sprawiedliwych,

Ps 1,06 bo Pan uznaje drogę sprawiedliwych, a droga występnych zaginie.

 

Bibliografia

Biblia Jerozolimska (2006), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Bp Romaniuk Kazimierz (przekład) (2013), Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Warszawsko-Praska), Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne.

Biblia Tysiąclecia (2002), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Kochanowski J. (1579), (oprac. Ziomek J.) (1960), Psałterz Dawidów, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Księga Psalmów (1999) Miłosz Cz. (tłumaczenie z hebrajskiego), Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Nowy Leksykon Biblijny (2011), Kielce: Wydawnictwo Jedność.

Nowy Testament (2005), Częstochowa: Wydawnictwo „ Święty Paweł”.

Pismo Święte Nowego i Starego Testamentu, Biblia Tysiąclecia (2002), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum

Pismo Święte, Stary i Nowy Testament (2017), Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, W.O. Jakuba Wujka S.J. (1962), Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy.

Pismo Święte Starego Testamentu (2006), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Praca zbiorowa (2017), Ewangelia 2018. Droga, Prawda i Życie, Wrzosowa: Edycja Świętego Pawła.

Psałterz (2011), Warszawa: Oficyna Wydawnicza Vocatio.

Psałterz Grecki (2017), Kraków: Wydawnictwo M.

Psałterz z komentarzami Jana Pawła II (2014), Kraków: Wydawnictwo M.

Źródła internetowe: www.vatican.va www.opoka.org, www.niedziela.pl, www.katolik.pl, www.brewiarz.pl www.katolicki.net www.biblia.info.pl www.faustyna.pl www.kapucyni.pl www.jezuici.pl www.pijarzy.pl

Księga Psalmów

Nazwa „psalm” pochodzi z greckiego i łacińskiego określenia psalmos/psalmus i odpowiada hebrajskiemu mizemor. Oznacza ona utwór religijny o charakterze poetyckim, wykonywany przy akompaniamencie instrumentów strunowych (zimmer). Kanoniczny zbiór psalmów Biblii Hebrajskiej obejmuje 150 takich utworów, przekazanych przez tradycję synagogalną. Nadto znany był szereg innych psalmów niekanonicznych: tłumaczenie greckie LXX (70 – septuaginta) wymienia np. Ps 151, czy zwój psalmów znaleziony w Qumran (11 Q Psb) oraz poza nim kilka dalszych pieśni tego typu. Niektóre psalmy przekazano w Psałterzu (z nieznacznymi zmianami) dwukrotnie, inne skomponowano z części dwu pieśni. Podział Psałterza na pięć ksiąg odpowiada prawdopodobnie analogicznemu podziałowi Pięcioksięgu; każda z nich kończy się doksologią. Współczesna krytyka doszukuje się także innych znamion podziału, biorąc za punkt wyjścia użycie imion Bożych (zbiór „jahwistyczny”, „elohistyczny”) lub autorów (zbiór „Dawidowy”). Nie ulega też wątpliwości, iż psalmy zbierano według rodzajów literackich (np. zwarta grupę psalmów „stopni” lub „wstępowań” oraz psalmów „królewskich”). Ogólne określenie psalmów jako „Psałterza Dawidowego” nie należy rozumieć w sensie wyłączności autorstwa wielkiego króla, lecz jako uwydatnienie jego wielkiej roli w powstawaniu księgi. W rzeczywistości są one dziełem wielu autorów bardzo różnych okresów i środowisk i ulegały wielokrotnym przeróbkom, adaptacjom i opracowaniom, zwłaszcza do celów liturgicznych. Odczytując nową, aktualną do sytuacji ludu Bożego treść, nadawano niektórym zwrotom i wyrażeniom nową treść lub zastępowano je innymi. Przy tej sposobności natchnieni redaktorzy dodawali niekiedy krótkie aktualizujące refleksje. Tytuły psalmów (35 spośród nich nie posiada ich wcale), zawierające imię rzeczywistego lub domniemanego autora, okoliczności powstania, rodzaj literacki lub uwagi liturgiczno muzyczne, są częściowo bardzo dawne lub nawet pierwotne, częściowo zaś dodane albo uzupełnione później (np. różnice między hebrajskim a LXX w niektórych tytułach). Wobec długiej historii literackiej i wspomnianych już adaptacji, ustalenie autorstwa niektórych psalmów nastręcza trudności lub też jest wprost niemożliwe. Współczesne badania dowiodły jednak – na podstawie analogii literatury pogańskiego Wschodu starożytnego, że wiele psalmów powstało w okresie monarchii lub jeszcze wcześniej. Stąd podawanie w wątpliwość autorstwa Dawida (któremu formalnie przypisuje się 73 psalmy), znanego skądinąd poety i muzyka, a także innych starożytnych autorów nie jest właściwe, i w każdym poszczególnym wypadku wymaga przekonującego uzasadnienia. Z drugiej strony nie ulega wątpliwości, iż wiele psalmów powstało później, w okresie niewoli babilońskiej, niektóre zaś także w czasach machabejskich. Bardzo ważnym czynnikiem w należytej ocenie i zrozumieniu psalmów są ich rodzaje literackie, zdradzające intencję natchnionego pieśniarza. Najbardziej charakterystycznymi wśród nich są hymny pochwalne i dziękczynne oraz indywidualne i zbiorowe lamentacje, zawierające zwykle obok drastycznego przedstawienia własnej sytuacji, także błagalną prośbę. Niemałą rolę odgrywają także psalmy królewskie, dydaktyczne, mądrościowe, a także prorockie. Każdy poszczególny psalm został określony pod względem literackim w odnośniku wstępnym. Psałterz – to nie tylko zwierciadło pobożności ludu Bożego Starego Przymierza, ale także przegląd wszystkich teologicznych refleksji. Obejmują one całokształt zbawczego planu Bożego od stworzenia świata poprzez wzloty i upadki człowieka w jego dążeniu ku Bogu aż do czasów pełni Chrystusowej i wielkiej eschatologicznej przemiany (psalmy mesjańskie i eschatologiczne). Ta ostania cecha stanowi bezpośrednie przejście między społecznością dawną a nową, zmierzającą ku pełnej realizacji planów Bożych. Wiele psalmów przedstawia Nowy Testament jako zapowiedź życia, działalności, śmierci i wywyższenia Jezusa Chrystusa; inne czynią to pośrednio. Na specjalną uwagę zasługują natomiast pieśni mówiące o eschatologicznym wywyższeniu Boga lub o chwale dynastii Dawida, w której autorzy upatrują zwłaszcza najwybitniejszego jej Potomka, Zbawcę świata, Jezusa Chrystusa. Oczywiście, chrześcijanin, członek nowego ludu Bożego, czyta Psałterz w nowym duchu. Nie może on też nie dostrzegać w nim pewnych niedoskonałości, zestawiając go z powszechnym posłannictwem miłości Jezusa Chrystusa; wie on jednak, że Bóg, dobry Nauczyciel, prowadzi człowieka długimi etapami, z tego, co niedoskonałe, ku doskonałości. Toteż cała tradycja chrześcijańska począwszy od pierwszych wieków uznała jednogłośnie Psałterz za swoją księgę modlitwy, odnajdywała w nim swoje ideały, wzbogacone nowym spojrzeniem na historię zbawienia. Kościół dał temu wyraz przypisując Psałterzowi nader ważną rolę w liturgii. Nowy lud Boży odmawia słowa psalmów zawsze w zjednoczeniu ze swą Głową, Jezusem Chrystusem, i w Nim szuka pełnego ich znaczenia; czerpie z nich zarówno wskazania dla swojej chrześcijańskiej egzystencji, jak też stara się zrozumieć swoje posłannictwo w dziejach zbawienia. Nie zapomina wprawdzie, iż pieśni te należą do dawnego etapu objawienia, niemniej odnajduje w nim, jak dawniej, swoje najważniejsze problemy religijne.

Akrostych. Akrostych to utwór literacki, w którym początkowe litery kolejnych wersów układają się w określony schemat lub tworzą jakiś wyraz. Tym schematem może być alfabet (pierwszy wers rozpoczyna się pierwszą literą alfabetu, drugi drugą itd.). Akrostych zawiera czasami jakieś przesłanie lub imię/nazwę (na przykład, imię pisarza, który skomponował dany utwór, lub imię bóstwa, któremu go poświęcono). W Księdze Psalmów pojawia się kilka takich akrostychów. Z najbardziej złożonym mamy do czynienia w Ps 119, w którym każdy kolejny wers rozpoczyna się kolejną literą hebrajskiego alfabetu. Wszystkie hebrajskie akrostychy występujące w Biblii są akrostychami alfabetycznymi. Siedem zachowanych przykładów akrostychów z literatury mezopotamskiej to akrostychy imienne/zdaniowe (język akadyjski był językiem sylabicznym, pozbawionym alfabetu, dlatego nie można było w nim tworzyć akrostychów alfabetycznych), datowane ogólnie na 1 połowę I tysiąclecia przed Chrystusem. Przykłady egipskie to akrostychy numeryczne lub przesłania złożone z układów horyzontalnych i wertykalnych. Osiągnięcie efektu stylistycznego opiera się tam w znacznej mierze na grze słów. Ponieważ akrostych uzależniony był od pisma, nie mógł być tworzony w formie ustnej. Utwory te były przeznaczone do czytania, nie zaś jedynie do słuchania, ponieważ ważną rolę odgrywał w nich element wizualny. Szczególnie wyraźnie widać to w utworach babilońskich, gdzie znak przyjmuje inną wartość w recytowanym utworze poetyckim, a inną w akrostychu. W przykładach babilońskich schematy oparte są na ostatnich znakach kolejnych wersów. Inną odmianą akrostychu jest ta, w której schemat powraca w każdej kolejnej zwrotce utworu.

Życie pośmiertne. Szeol to hebrajska nazwa podziemnego świata umarłych. Chociaż przeniesienie człowieka ze świata żywych do Szeolu mogło być uważane za sąd, miejsce to samo w sobie nie było miejscem kary, w przeciwieństwo do nagrody, jaką byłoby przebywanie w niebie. Słowo to czasami jest synonimem grobu, grób był bowiem bramą, przez którą człowiek wkraczał do świata zmarłych. Oprócz tego w Księdze Psalmów Szeol jest często określany jako „dół”. Ten typ terminologii pojawia się jako wariant słowny już w okresie sumeryjskim. Jest to całkowicie logiczne, ponieważ grób (dół wykopany w ziemi) stanowił wejście do podziemi. Izraelici wierzyli, że duchy zmarłych istnieją nadal w świecie cieni. Trudno było uznać tę formę istnienia za przyjemną, lecz w Starym Testamencie nigdy nie wiązano z nią męczarni w ogniu piekielnym. Nie jest jasne, czy Izraelici znali jakieś inne miejsce niż Szeol. Ludzie ocaleni z Szeolu zostali zwyczajnie zachowani przy życiu, nie zaś wysłani w inne zaświaty. Pojawia się jednak mglista idea innego miejsca w epizodzie Henocha i Eliasza, którzy uniknęli grobu i przypuszczalnie do Szeolu nie trafili. Teksty Starego Testamentu w bardzo niejasny sposób wskazują na inne możliwości. W sytuacji braku konkretnego objawienia system wierzeń Izraelitów przystosował się do światopoglądów ich kananejskich i mezopotamskich sąsiadów. W myśli mezopotamskiej człowiek musiał przebyć po śmierci pustynię, góry, rzekę, a następnie zejść przez siedem bram do podziemnego świata. Chociaż w literaturze mezopotamskiej został on opisany jako mroczne miejsce, którego mieszkańcy przybrani są w ptasie pióra i jedzą proch, pojawiają się również bardziej pozytywne przedstawienia. W Księdze Psalmów znajdujemy kilka wyrażeń, które interpretuje się często jako nawiązanie do życia przyszłego przed obliczem Jahwe, chociaż możliwe są również inne wyjaśnienia. Niektóre psalmy powiadają o przebudzeniu się i oglądaniu Bożego oblicza. W kontekście Księgi Psalmów nie jest to jednak oczekiwanie nieba, lecz przeżycie doświadczane w świątyni, co potwierdza tekst Ps 27,4 i 63,3. Fraza ta przyjmuje identyczne znaczenie w języku akadyjskim, gdzie, na przykład, Asurbanipal z utęsknieniem oczekuje chwili, gdy będzie mógł oglądać oblicze swojego boga, Aszura (w świątyni) i oddać mu pokłon. W hymnie skierowanym do Isztar czytamy, że chory, oglądający jej oblicze, odzyskuje zdrowie. W bardziej ogólnych kategoriach, babiloński cierpiący z Ludlul Bel Nemeqi powiada, że wzywa swojego boga, który jednak nie ukazuje mu swojego oblicza. Mimo to modlący się ma nadzieję, że ranek przyniesie mu dobre rzeczy. Również Psalmista oczekuje, że gdy się obudzi rano, doświadczy wybawienia (Ps 139,18). Drugie wyrażenie dotyczy wykupienia z Szeolu (Ps 49,15). Oznacza ono, że Psalmista został jedynie wybawiony od śmierci w danym momencie, nie zaś, że trafił do nieba zamiast do Szeolu. Podobne zwroty znaleźć można w literaturze mezopotamskiej, gdzie Marduk uważany jest za tego, który odnawia życie i przywraca do życia umarłych. Gula, bogini uzdrowienia, zapewnia, że potrafi sprowadzić zmarłego z podziemnego świata. Wyrażenia te nie oznaczają zmartwychwstania, lecz uzdrowienie.

Dzieło stworzenia w Księdze Psalmów. Wielbienie Jahwe jako Stworzyciela w Księdze Psalmów koncentruje się głównie na jego rozkazywaniu kosmosowi i podtrzymywaniu go. Znakiem Boskiego panowania i suwerenności jest władztwo nad niebiosami, obłokami, słońcem, księżycem, gwiazdami, morzami, gromem i błyskawicą. Podobnie jak w całej reszcie starożytnego świata, w Izraelu ważniejszy był ten, kto panuje, niż ten, od kogo wszystko się wywodzi. Mimo to Jahwe postrzegany jest również jako twórca każdej części kosmosu. Rozciąga się to także na istoty kosmos zamieszkujące, od ludzi poprzez różne gatunki zwierząt, nieważne jak mało znane i tajemnicze. Poetycki język Księgi Psalmów nie wzbrania się wykorzystywać wyobrażeń kosmosu, które są typowe dla światopoglądu zawierającego elementy mitologiczne oraz naukowe, charakterystyczne dla Bliskiego Wschodu. Chociaż dzisiaj, w kontekście współczesnej nauki, niektórzy woleliby, aby Księga Psalmów wyrażała prawdy naukowe (ukryte pod językiem poetyckim), podejście takie kryje w sobie dylemat metodologiczny. Odbiorcy izraelscy znali przecież jedynie własny krąg kulturowy. Ponieważ nie otrzymali dodatkowego objawienia (na przykład, Bóg nie powiedział im, że ziemia ma kształt kuli i krąży po orbicie wokół słońca, podtrzymywana siłą grawitacji), musieli trwać przy wyobrażeniach pokrewnych funkcjonującym w świecie starożytnym. Jeśli tak było, wówczas słowa, obrazy i idee użyte w tekście wyrażały to, co oni uważali za rzeczywistość, i nie wynikały jedynie z poetyckiej frazeologii. Mimo to główną myślą przesłania było suwerenne panowanie Boga nad naturą. Niezależnie od tego, czy Jego panowanie ukazuje się za pomocą obrazu Bóstwa uzbrojonego w błyskawice i dosiadającego obłoków, czy też jako Boską władzę nad ośrodkami wysokiego i niskiego ciśnienia oraz prądami powietrza, główna myśl o suwerennej władzy Boga pozostaje ta sama. Bóg nie przekazał Izraelitom wiedzy na temat meteorologii, by dostarczyć im „poprawnego” wyobrażenia swojego panowania nad pogodą. Wykorzystał pojęcia, które już posiadali. Podobnie nie poinformował ich, że organem odpowiedzialnym za myślenie jest mózg, nie zaś serce lub nerki, jak wierzyli starożytni. Zamiast tego potwierdził zainteresowanie ich umysłem, wykorzystując w tym celu te wyobrażenia dotyczące fizjologii, które posiadali. Starożytne wyobrażenia na temat kosmosu są wyraźnie widoczne w wielu fragmentach Starego Testamentu. Nie są znane przykłady, w których tekst wykraczałby poza ówczesne wyobrażenia naukowe lub przyjmował bardziej wyrafinowany światopogląd naukowy.

Lamentacja może być indywidualnym wyrazem rozpaczy (np. lamentacja w Ps 22,1-21), pieśnią żałobną po śmierci ważnej postaci (np. elegia Dawida po śmierci Saula w 2 Sm 1,17-21) lub wołaniem wspólnoty podnoszonym w okresie kryzysu (np. Ps 137). Najsławniejszą lamentacją ze starożytnej Mezopotamii jest utwór zatytułowany Lamentacja z powodu zniszczenia Ur, upamiętniający zdobycie miasta przez króla Elamitów, Kindattu, w 2004 roku przed Chrystusem. Dodatkowe informacje dotyczące tego rodzaju lamentacji można znaleźć we wstawce zamieszczonej w komentarzu do Lamentacji. W Księdze Psalmów ponad jedna trzecia utworów to lamentacje, przeważnie o charakterze indywidualnym. Wznoszone w nich skargi dotyczą najczęściej choroby i ucisku ze strony nieprzyjaciół. Zachowała się pewna liczba terminów technicznych z literatury lamentacyjnej z Mezopotamii, wiele pokrewnych z zaklęciami (tj. obrzędami magicznymi wykonywanymi w celu uwolnienia człowieka od jakiegoś problemu). Prośby towarzyszące lamentacji są bardzo podobne do pojawiających się w modlitwach Bliskiego Wschodu. Zawierają błaganie u udzielenie wskazówek, ochronę, przychylność i uwagę bóstwa, wybawienie z kryzysu, interwencję, pojednanie, uzdrowienie i długie życie.

Psalmy wielbiące mogą mieć charakter indywidualny lub zbiorowy. Ponad jedna trzecia utworów z Księgi Psalmów to psalmy pochwalne. Psalmy zbiorowe rozpoczynają się zwykle kategorycznym wezwaniem do uwielbiania (np. „Wołajcie do Pana”) i opisują wszystkie dobre dzieła, które Pan uczynił. Indywidualne psalmy wielbiące często zaczynają się oznajmieniem zamiaru chwalenia Boga (np. „Będę wielbił Pana”), po czym przywołują konkretne Jego dobrodziejstwa w konkretnej sytuacji. Hymny mezopotamskie i egipskie koncentrują się zazwyczaj na wielbieniu deskryptywnym, często przechodząc od chwalenia do prośby. Przykładem może być schemat pojawiający się w mezopotamskim utworze mądrościowym zatytułowanym Ludlul Bel Nemeqi. Tytuł pochodzi od pierwszej strofy: „Będę wielbił boga mądrości”. Podobnie jak w indywidualnych psalmach pochwalnych, mezopotamski czciciel Marduka opowiada o swoim problemie i o tym, w jaki sposób został wybawiony przez swojego boga.

Kult prywatny. Ile utworów wielbiących włączonych do Księgi Psalmów ma związek z dorocznymi obchodami świąt w świątyni i pielgrzymowaniem na te święta? Wielu Izraelitów mieszkało w dużym oddaleniu od świątyni. Ludzie z okolic Jerozolimy mogli świątynię regularnie odwiedzać (chociaż nie było po temu powodu, jeśli nie pojawiła się potrzeba złożenia ofiary). Każdy praktykujący Izraelita, zgodnie z wymaganiami Prawa, musiał trzy razy w roku odbyć pielgrzymkę do Jerozolimy, jednak dowody, że takie obchody świąt w Jerozolimie miały zasięg powszechny, są wątłe. W rezultacie wielu Izraelitów widziało świątynię tylko kilka razy w swoim życiu. Oczywiście, musiały również istnieć inne konteksty, w których spełniano akty kultu. Sądzi się, że instytucja synagogi powstała najwcześniej po okresie wygnania, zaś wyżyn ostro zakazano w idealnym biblijnym świecie praktyk religijnych. Szabat nie był też wyraźnie oddzielony od innych dni jako dzień kultu, chociaż przynajmniej w świątyni w Jerozolimie dokonywano wówczas szczególnych czynności kultowych. Wiemy, że kult Izraela koncentrował się wokół świętej przestrzeni (świątyni), świętych pór (szabatu, świąt), świętych rytuałów (ofiar) i świętych słów (modłów). Wiemy też, że głównym celem kultu było zachowanie świętej obecności Bożej, przestrzeganie Prawa/Przymierza oraz wyrażenie uznania dla Boga jako osoby i dzieł, których dokonał. Mimo to nasze wiadomości na temat prywatnego kultu Izraelitów są bardzo ograniczone.

Zasada odpłaty. W najbardziej podstawowej postaci zasada odpłaty głosi, że sprawiedliwy będzie doznawał pomyślności, zaś nieprawy cierpiał. Na płaszczyźnie narodowej zasada ta wbudowana jest w przymierze w formie błogosławieństw i gróźb. Na płaszczyźnie indywidualnej – uważano – jest ona niezbędna, by Bóg mógł utrzymać sprawiedliwość. Ponieważ Izraelici mieli jedynie mgliste wyobrażenie na temat bytowania po śmierci, wyraźne wyobrażenia sądu i nagrody w życiu przyszłym nie były ukształtowane, sprawiedliwość Boska mogła zostać wymierzona jedynie w życiu doczesnym. Izraelici uważali, że jeśli Bóg ma być uważany za sprawiedliwego, nagrody i kary w tym życiu muszą odpowiadać prawości i nieprawości jednostek. Wiara ta doprowadziła też Izraelitów do przekonania, że człowiek doświadczający pomyślności jest w ten sposób nagradzany za swoją prawość. Z drugiej strony, jeśli kto cierpiał, musiała być to kara za jego nieprawość. Im większe cierpienie – tym większa niegodziwość człowieka, który został nim doświadczony. Z powodu zasady odpłaty cierpienie uważane było więc za powód do hańby. Autorzy babilońskich i asyryjskich tekstów magicznych powoływali się na podobną zasadę odpłaty, ponieważ nie byli jednak w pełni przekonani o sprawiedliwości swoich bogów, nie stało się to poważnym zagadnieniem teologicznym.

Kult w świątyni. Świątynia nie była budowlą służącą potrzebom kultu zbiorowego. Była miejscem, w którym Bóg miał zamieszkiwać wśród swojego ludu. Jako taka musiała spełniać standardy świętości i czystości, ze względu na stałą Bożą obecność. Podstawowym zadaniem kapłanów było utrzymywanie świętości miejsca i pilnowanie wstępu do świątyni. Świątyni nie wymyślono do składania ofiar. Najważniejszą rzeczą, o którą zabiegano, było zapewnienie obecności Bożej. Głównymi aktami kultu były więc te, które podkreślały Jego świętość oraz chroniły ją w obrębie świętej przestrzeni. Z tego powodu słowa kultu często miały charakter aktów kultu. Chociaż w świątyni były czasami wykonywane obrzędy kultu zbiorowego, nie on stanowił główną rację jej istnienia. Świątynia była domem Bożym, dlatego konieczne było czczenie w niej bóstwa. Hebrajskie słowo, którym Stary Testament posługuje się na oznaczenie kultu, oznacza również „służbę”. Na Bliskim Wschodzie większość ludów przez kult rozumiała służenie potrzebom bogów poprzez dostarczanie im pokarmu (ofiary), szat (strojów, które umieszczano na bożkach) oraz miejsca schronienia (zbytkownych i ozdobnych świątyń). Bóg Izraela nie miał owych potrzeb, lecz mimo to słuszną rzeczą było Mu służyć (co czynili, na przykład, kapłani i lewici). Święta obchodzone przez mieszkańców starożytnego świata koncentrowały się wokół cyklicznych pór roku (Nowy Rok lub święta związane z płodnością), wydarzeń mitologicznych (wstąpienie bóstwa na tron po ujarzmieni sił chaosu), wydarzeń z kalendarza rolniczego (żniwa) lub upamiętnienia ważnych wydarzeń historycznych (wydarzenia poświęcenia lub wybawienia). W czasie trwania świąt wspominano dzieła dokonane przez bóstwo i starano się nakłonić je do podjęcia kolejnych działań korzystnych dla ludu. Często poszczególne elementy przenikały się. Zwykle święta obchodzono w świętym miejscu, stąd konieczność odbywania pielgrzymek. Większość świąt religijnych i świętych dni obchodzonych na Bliskim Wschodzie związana była z cyklem rolniczym. Chociaż bogom składano codzienne ofiary, istniały również „dni patronów” w konkretnych miastach i wioskach, kiedy to czczono miejscowe bóstwa opiekuńcze; zdarzały się też okazje, gdy narodowe bóstwo/bóstwa szło z pielgrzymką od miasta do miasta, nawiedzając przybytki i zapewniając ogólny urodzaj oraz pomyślność całej ziemi. Najważniejszym ze świąt mezopotamskich było święto Akitu, czyli obchody Nowego Roku. W owe święto monarcha przyjmował rolę głównego bóstwa, zaś najwyższa kapłanka odgrywała rolę jego małżonki, reprezentując najważniejszą boginię. Dokonywanie przez nich szeregu skomplikowanych świętych rytuałów i złożenie ofiar miało na celu zdobycie upodobania bogów i zapewnienie w ten sposób pomyślności i urodzaju w nadchodzącym roku. W roku opartym na kalendarzu księżycowym obchodzono również święta nowiu księżyca oraz wydarzenia z kalendarza rolniczego (nastanie pory deszczowej, nadejście okresu wylewu rzeki, orki i żniw). Pewne rytuały nawiązywały do zmieniających się pór roku, jak choćby opłakiwanie „umierającego boga” Tammuza (lub Dumuzi), który mógł zostać uwolniony z podziemnego świata jedynie dzięki łzom swoich czcicieli (zob. Ez 8,14). Podczas owych świąt o charakterze zbiorowym jednostki pełniły zwykle rolę biernych obserwatorów. Nie było niczym niezwykłym obchodzenie w ciągu miesiąca podobnego rodzaju świąt sześć lub osiem razy.

Powszechne metafory boga. Starożytne ludy Bliskiego Wschodu mnożyły imiona i tytuły bogów, czasami posługując się metaforami, czasami frazami opisowymi. W końcowej części poematu Enuma Elisz przywódca i nowe naczelne bóstwo panteonu, Marduk, przyjmuje wyrazy uwielbienia w formie pięćdziesięciu imion, którymi się go obdarza. Do najbardziej intrygujących – po części z powodu elementu opisowego, który jest z nimi związany – należą: Namtilla, „ten, który obdarza życiem”; Namaru, „czyste bóstwo, które oczyszcza ludzką ścieżkę”; Agaku, „który stworzył istoty ludzkie i dal im wolność”; Szasu, „stróż sprawiedliwości”, oraz Agilima, „który zbudował ziemię ponad wodami”.

Podsumowanie

Psalm – oznacza śpiew i trącanie strun instrumentu o nazwie psalterion. Nazwą tą określano później zbiór hymnów pochwalnych. Dziś słowo psalm oznacza biblijny utwór poetycki o charakterze modlitewno-hymnicznym.

Wspólną cechą wszystkich psalmów jest modlitewny charakter: Jahwe (Bóg) jest ośrodkiem wypowiedzi, jak w hymnie pochwalnym, odbiorcą próśb i podziękowań, dawcą prawa i mądrości. Najłatwiej rozpoznawalną cechą psalmów jest ich zrytmizowany język. Psalmy odegrały rolę obrzędowo-religijną. Stanowią potęgę dobroci Boga i przepowiadają przyszłość oraz opłakują upadki i grzechy człowieka.

Budowa wersu biblijnego wpływa na rytmikę całego psalmu. Niezwykły charakter psalmu wyraża jego treść. Pierwsza część psalmu ukazuje, że Bóg coś może, druga to prośba do niego, a trzecia to podsumowanie. Psalmy to gotowe formy rozmowy z Bogiem.

Greckie tłumaczenie psalmów powstało w III w. p.n.e. w ramach tzw. Septuaginty tj. przekładu Starego Testamentu sporządzonego w Aleksandrii na potrzeby gmin żydowskich posługujących się językiem greckim. W liturgii chrześcijańskiej psalmy pełniły ważną funkcję w rewolucji poezji lirycznej, stając się wzorem do tworzenia parafraz i stylizacji dla późniejszych twórców w różnych literaturach narodowych.

Werset – psalmy charakteryzuje oryginalny werset biblijny, jest w nich bardzo konsekwentnie stosowany. Werset to wyodrębniony graficznie odcinek tekstu obejmujący zazwyczaj kilka zdań lub członów zdaniowych tworzących dwudzielną całość intonacyjno-znaczeniową, zestawionych współrzędnie lub podrzędnie. Podział na wersety występuje w prozie biblijnej, w utworach na nią stylizowanych, a także w Koranie. Budowa wersetów biblijnych jest zróżnicowana i odzwierciedla gatunkową i stylową wielorakość tekstów wchodzących w skład Pisma Świętego. Werset jest głównie całością treściową, zbudowaną paralelnie (równolegle) z dwóch lub trzech członów, drugi człon powtarza, uzupełnia lub przeciwstawia się myśli wyrażonej w członie pierwszym. Paralelizm wersetu biblijnego może polegać także na powtórzeniu podobnego motywu, zestawieniu pytania i odpowiedzi, rozwijaniu myśli. W wersetach trójczłonowych człon trzeci stanowi zazwyczaj zakończenie dwóch poprzednich. Te powtórzenia decydują o specyfice tekstu biblijnego i charakterystycznej symetrii myśli. W przekładach  (wierne tłumaczenie na język z oryginału) i parafrazach (przeróbkach, swobodne tłumaczenie tekstu) psalmów poeci w różny sposób traktują werset biblijny: albo zachowują rytm, a nawet kształtują graficznie werset jak np. Czesław Miłosz, albo dzielą go na mniejsze odcinki na wzór współczesnego wiersza wolnego jak np. Leopold Staff, albo w parafrazach poetyckich swobodnie traktują werset, przekształcając go na klasyczne czterowierszowe lub inne strofy, jak np. Jan Kochanowski czy Mikołaj Sęp Szarzyński.

Specyficzność kulturową psalmów można wyrazić poprzez wykluczające się na pozór opcje: są psalmy bardzo stare i współczesne, historyczne i aktualne, osobiste i powszechne, konkretne i uniwersalne. Psalmy są bowiem zapisem tożsamości Izraela – konkretnego narodu i konkretnych ludzi, a jednocześnie zostały przyjęte w innych kręgach kulturowych. Istnieją w wymiarze ponadczasowym i uniwersalnym. Niepowtarzalne zjawisko kulturowe psalmów określane bywa poprzez przyrównanie ich do piramid egipskich, greckiego Panteonu i gotyckich katedr w Europie.

Tłumaczenie psalmów było pojmowane w literaturze polskiej jako miara poetyckiego kunsztu, toteż wielu poetów podejmowało trud wyrażenia Psałterza w mowie polskiej. Od Psałterza floriańskiego z XIV/XV w i Psałterza puławskiego z XV w. do czasów współczesnych, stale pojawianie są próby tłumaczenia psalmów. Do bardziej znanych tłumaczy należą: Mikołaj Rej, Jan Kochanowski (1957r. – najsłynniejszy przekład), Leopard Staff, Mikołaj Sęp Szarzyński, Franciszek Karpiński, Roman Brandstaetter, Czesław Miłosz (1981r. – najnowszy przekład).

 

Bibliografia

Biblia Jerozolimska (2006), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Biblia Tysiąclecia (2002), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Księga Psalmów (1999) Miłosz Cz. (tłumaczenie z hebrajskiego), Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Nowy Leksykon Biblijny (2011), Kielce: Wydawnictwo Jedność.

Nowy Testament (2005), Częstochowa: Wydawnictwo „ Święty Paweł”.

Pismo Święte, Stary i Nowy Testament (2017), Toruń: Fundacja Wrota Nadziei.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, W.O. Jakuba Wujka S.J. (1962), Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy.

Pismo Święte Starego Testamentu (2006), Poznań: Wydawnictwo Pallottinum.

Praca zbiorowa (2017), Ewangelia 2018. Droga, Prawda i Życie, Wrzosowa: Edycja Świętego Pawła.

Psałterz (2011), Warszawa: Oficyna Wydawnicza Vocatio.

Psałterz Grecki (2017), Kraków: Wydawnictwo M.

Psałterz z komentarzami Jana Pawła II (2014), Kraków: Wydawnictwo M.

Źródła internetowe: www.vatican.va www.opoka.org, www.niedziela.pl, www.katolik.pl, www.brewiarz.pl www.katolicki.net www.biblia.info.pl www.faustyna.pl www.kapucyni.pl www.jezuici.pl www.pijarzy.pl